Biên lợi nhuận là lợi nhuận chia cho doanh thu, thể hiện dưới dạng phần trăm. Nó cho doanh nghiệp biết giữ lại được bao nhiêu trên mỗi đơn vị doanh số sau chi phí. Có ba phiên bản phổ biến: biên lợi nhuận gộp, biên lợi nhuận hoạt động và biên lợi nhuận ròng. Mỗi phiên bản trừ đi một tập chi phí rộng hơn, nên mỗi phiên bản trả lời một câu hỏi khác nhau về doanh nghiệp.
Ba loại biên lợi nhuận, ba câu hỏi
Riêng từ biên lợi nhuận thì chưa rõ nghĩa, vì vậy các nhóm tài chính gần như luôn thêm từ bổ nghĩa. Biên lợi nhuận gộp hỏi sản phẩm có bán được cao hơn đủ so với chi phí mua hoặc sản xuất hay không. Biên lợi nhuận hoạt động hỏi toàn bộ doanh nghiệp, với nhân viên, tiền thuê và tiếp thị, có vận hành có lãi không. Biên lợi nhuận ròng hỏi cuối cùng chủ sở hữu còn lại bao nhiêu sau lãi vay, thuế và các khoản bất thường.
Ba con số giảm dần theo đúng thứ tự đó. Biên lợi nhuận gộp cao nhất vì trừ ít chi phí nhất. Biên lợi nhuận ròng thường thấp nhất vì trừ tất cả. Khoảng cách giữa chúng cho thấy tiền đi đâu.
Các công thức đặt cạnh nhau
- Biên lợi nhuận gộp = (doanh thu − giá vốn hàng bán) ÷ doanh thu
- Biên lợi nhuận hoạt động = lợi nhuận hoạt động ÷ doanh thu, trong đó lợi nhuận hoạt động là lợi nhuận gộp trừ chi phí hoạt động
- Biên lợi nhuận ròng = lợi nhuận ròng ÷ doanh thu, trong đó lợi nhuận ròng là phần còn lại sau mọi chi phí, lãi vay và thuế
Mọi phiên bản đều dùng doanh thu làm mẫu số. Điều đó giúp các biên lợi nhuận so sánh được với nhau và giữa các kỳ, miễn là doanh thu được đo theo cùng một cách mỗi lần, thường là sau giảm giá và đổi trả.
Theo dõi một năm của một cửa hàng xe đạp
Hãy hình dung một cửa hàng xe đạp giả định bán xe, phụ tùng và dịch vụ sửa chữa. Các số liệu dưới đây được đặt ra để cho thấy các biên lợi nhuận chồng lên nhau thế nào, không mô tả một doanh nghiệp có thật nào.
- Doanh thu: 600,000
- Giá vốn xe, phụ tùng và vật tư xưởng: 360,000, còn lại lợi nhuận gộp 240,000 và biên lợi nhuận gộp 40 phần trăm
- Tiền thuê, lương, tiếp thị và các chi phí vận hành khác: 180,000, còn lại lợi nhuận hoạt động 60,000 và biên lợi nhuận hoạt động 10 phần trăm
- Lãi vay: 6,000 và thuế: 12,000, còn lại lợi nhuận ròng 42,000 và biên lợi nhuận ròng 7 phần trăm
Con số 40 phần trăm trông khỏe mạnh ở trên cùng trở thành 7 phần trăm ở dưới cùng. Điều đó là bình thường. Đó cũng là lý do một quyết định giá chỉ được đánh giá theo biên lợi nhuận gộp có thể trông an toàn hơn thực tế.
Biên lợi nhuận ròng: dòng cuối
Biên lợi nhuận gộp và biên lợi nhuận hoạt động có mục từ riêng trong từ điển này, nên phần này tập trung vào biên lợi nhuận ròng. Lợi nhuận ròng bao gồm mọi thứ mà lợi nhuận gộp và lợi nhuận hoạt động bỏ ra ngoài: lãi tiền vay, thuế thu nhập, và các khoản lãi lỗ bất thường như bán thiết bị hoặc xóa sổ hàng tồn kho sau lũ lụt.
Vì những khoản thêm đó, biên lợi nhuận ròng có thể dao động vì những lý do không liên quan gì đến việc sản phẩm được định giá tốt đến đâu. Một doanh nghiệp tái cấp vốn khoản vay hoặc nhận một khoản bảo hiểm một lần sẽ thấy biên lợi nhuận ròng thay đổi trong khi giá và chi phí vẫn giữ nguyên. Với công việc định giá, biên lợi nhuận ròng là kết quả cần theo dõi, còn biên lợi nhuận gộp và hoạt động là các đòn bẩy cần phân tích.
Giảm giá tác động thế nào đến từng loại biên lợi nhuận
Biên lợi nhuận phản ứng với giá mạnh hơn nhiều chủ shop nghĩ, vì thay đổi giá tác động thẳng vào doanh thu trong khi phần lớn chi phí vẫn giữ nguyên. Giả sử cửa hàng xe đạp giảm toàn bộ giá 5 phần trăm và bán được số lượng như cũ. Doanh thu giảm còn 570,000 trong khi giá vốn hàng hóa vẫn ở mức 360,000.
- Lợi nhuận gộp giảm từ 240,000 xuống 210,000, tức biên lợi nhuận gộp khoảng 36.8 phần trăm
- Lợi nhuận hoạt động giảm một nửa, từ 60,000 xuống 30,000, tức biên lợi nhuận hoạt động khoảng 5.3 phần trăm
- Biên lợi nhuận ròng, sau cùng mức lãi vay và mức thuế suất tương tự, giảm còn khoảng 3 phần trăm
Để lấy lại mức lợi nhuận gộp ban đầu, cửa hàng cần bán thêm khoảng 14 phần trăm số lượng. Một thay đổi giá nhỏ có thể làm lợi nhuận hoạt động giảm một nửa, vì vậy cần ước tính mức thay đổi sản lượng dự kiến trước khi giảm giá, chứ không phải sau đó.
So sánh biên lợi nhuận cho công bằng
Biên lợi nhuận chênh lệch rất lớn giữa các ngành. Một chuỗi siêu thị và một công ty phần mềm đều có thể vận hành tốt với tỷ lệ rất khác nhau, vì vậy hãy so sánh doanh nghiệp với chính lịch sử của nó và với các doanh nghiệp tương tự, chứ không phải với một mục tiêu chung chung. Hãy so sánh các kỳ tương đương: một cửa hàng đắt khách vào mùa hè không nên đánh giá biên lợi nhuận chỉ dựa trên một tháng mùa đông vắng khách.
Trước khi so sánh, hãy kiểm tra cách định nghĩa chi phí có khớp nhau không. Doanh nghiệp này có thể tính phí vận chuyển vào giá vốn hàng bán, doanh nghiệp khác lại tính vào chi phí hoạt động. Khi đó biên lợi nhuận gộp sẽ trông khác nhau dù hai doanh nghiệp giống hệt nhau.
Hiểu sai thường gặp
- Nhầm biên lợi nhuận với tỷ lệ cộng lãi (markup), vốn đo lợi nhuận theo tỷ lệ trên chi phí chứ không phải trên giá bán
- Nói về biên lợi nhuận gộp như thể đó là phần lợi nhuận doanh nghiệp giữ lại
- Vui mừng vì tỷ lệ biên lợi nhuận cao hơn trong khi tổng lợi nhuận giảm do sản lượng sụt
- So sánh biên lợi nhuận tính trên doanh thu trước chiết khấu với biên lợi nhuận tính trên doanh thu sau chiết khấu
Dùng biên lợi nhuận trong quyết định về giá
Dùng biên lợi nhuận gộp để đánh giá từng sản phẩm và danh mục, biên lợi nhuận hoạt động để xem mặt bằng giá chung có đủ bù chi phí vận hành doanh nghiệp không, và biên lợi nhuận ròng để kiểm tra kết quả cuối cùng. Hãy đọc chúng cùng với giá của đối thủ: một mức biên lợi nhuận cao chỉ vì sản phẩm được định giá cao hơn hẳn thị trường có thể không bền.
Chia nhỏ biên lợi nhuận theo danh mục hoặc thương hiệu giúp lộ rõ những điểm yếu. Pricing Reports được nhóm theo cùng cách giúp đội ngũ thấy biên lợi nhuận giảm là do chính chương trình giảm giá của mình hay do áp lực từ thị trường.
Điểm chính cần nhớ
- Biên lợi nhuận là lợi nhuận chia cho doanh thu, thể hiện dưới dạng phần trăm.
- Biên lợi nhuận gộp, hoạt động và ròng lần lượt trừ đi phạm vi chi phí rộng dần.
- Một lần giảm giá nhỏ có thể lấy đi phần lớn lợi nhuận hoạt động và lợi nhuận ròng.
- Chỉ so sánh biên lợi nhuận khi cách định nghĩa chi phí và kỳ tính khớp nhau.
- Dùng biên lợi nhuận gộp và hoạt động làm đòn bẩy, còn biên lợi nhuận ròng là kết quả.
Câu hỏi thường gặp
Thế nào là một biên lợi nhuận tốt?
Không có một con số tốt duy nhất, vì biên lợi nhuận khác nhau rất nhiều theo ngành và mô hình kinh doanh. Hãy so sánh biên lợi nhuận của bạn với kết quả trước đây của chính bạn và với các doanh nghiệp có cơ cấu chi phí tương tự.
Biên lợi nhuận nào quan trọng nhất?
Mỗi loại trả lời một câu hỏi khác nhau. Biên lợi nhuận gộp đánh giá sản phẩm, biên lợi nhuận hoạt động đánh giá việc vận hành doanh nghiệp, còn biên lợi nhuận ròng cho thấy kết quả cuối cùng cho chủ sở hữu. Hầu hết các nhóm theo dõi cả ba.
Biên lợi nhuận có thể âm không?
Có. Biên lợi nhuận âm nghĩa là chi phí vượt doanh thu ở cấp độ đó. Biên lợi nhuận gộp âm đặc biệt nghiêm trọng, vì nó có nghĩa là sản phẩm được bán thấp hơn giá vốn.
Biên lợi nhuận có giống tỷ lệ cộng lãi (markup) không?
Không. Biên lợi nhuận lấy lợi nhuận chia cho giá bán, còn tỷ lệ cộng lãi lấy lợi nhuận chia cho chi phí. Cùng một sản phẩm luôn có tỷ lệ cộng lãi tính theo phần trăm cao hơn biên lợi nhuận tính theo phần trăm.
Thuật ngữ liên quan
Trong BlackAha, Pricing Reports giúp bạn phân tích chỉ số giá, vị trí giá và biến động giá theo danh mục, thương hiệu và cửa hàng.