Thác giá là bảng phân tích có cấu trúc đi từ giá niêm yết đến giá thực thu, thể hiện từng khoản khấu trừ theo thứ tự. Các bước điển hình gồm chiết khấu, hoàn tiền, khuyến mãi và hàng hoàn trả. Biểu đồ cho thấy biên lợi nhuận rò rỉ ở đâu, điều mà một mức giá trung bình duy nhất che khuất.
Thác giá cho thấy điều gì
Giá niêm yết là con số in trên catalogue hoặc hiển thị trên website. Giá thực thu là số tiền người bán thực sự giữ lại từ một lượt bán sau mọi khoản khấu trừ. Phần lớn khoảng cách giữa hai con số không thấy được trong một con số trung bình, vì nó trải rộng qua nhiều hợp đồng, kênh và khuyến mãi.
Thác giá trình bày các khoản khấu trừ đó thành một chuỗi. Mỗi bước bắt đầu ở nơi bước trước kết thúc, nên đội ngũ thấy được quy mô từng khoản rò rỉ và thứ tự áp dụng. Định dạng này phổ biến trong hàng tiêu dùng, phân phối và phần mềm, nơi hóa đơn đi qua nhiều lớp trước khi ra số tiền cuối cùng được thanh toán.
Các bước chung
Các bước khác nhau theo ngành, nhưng hầu hết thác giá theo thứ tự tương tự. Trình tự nên khớp với cách tính hóa đơn hoặc hợp đồng, để số liệu đối chiếu được với sổ sách kế toán.
- Giá niêm yết: giá công bố hoặc giá tiêu chuẩn của sản phẩm.
- Chiết khấu thương mại hoặc theo số lượng: các khoản giảm thỏa thuận với người mua trong hợp đồng hoặc theo bậc.
- Hỗ trợ khuyến mãi: khoản tiền chi cho ưu đãi tại cửa hàng, trưng bày hoặc chiến dịch.
- Chiết khấu sau bán: khoản hoàn lại sau một kỳ, thường gắn với chỉ tiêu.
- Hàng trả lại và trợ cấp: khoản ghi có cho hàng hư hỏng, hết hạn hoặc không bán được.
- Giá ròng: số tiền người bán giữ lại trước các chi phí của chính mình.
Ví dụ minh họa
Ví dụ, một nhà sản xuất nội thất niêm yết một chiếc bàn giá $1,000. Một nhà bán lẻ lớn được chiết khấu số lượng 15%, tức $150, nên giá giảm còn $850. Một đợt khuyến mãi theo mùa thêm khoản hỗ trợ $85, đưa giá xuống $765. Khoản hoàn tiền cuối năm $40 và khoản hỗ trợ hàng hoàn trả $25 làm giá giảm tiếp còn $700.
Thác giá cho thấy người bán giữ lại $700 từ giá niêm yết $1,000, tức 70%. Khoản thất thoát lớn nhất là chiết khấu theo số lượng, nhưng khuyến mãi và hoàn tiền cộng lại cũng lấy đi gần bằng chừng đó. Đội ngũ chỉ nhìn giá niêm yết sẽ phóng đại doanh thu từ người mua này.
Tìm chỗ rò rỉ biên lợi nhuận
Rò rỉ là bất kỳ khoản khấu trừ nào làm giảm giá thực thu mà không mang lại lợi ích tương ứng cho người bán. Rò rỉ dễ phát hiện nhất khi thác giá được xây dựng cho từng nhóm khách hàng, dòng sản phẩm và kênh bán, thay vì cho toàn doanh nghiệp.
- Các khoản khấu trừ tăng nhanh hơn doanh số, có thể là dấu hiệu người mua đã học được cách đòi hỏi nhiều hơn.
- Giảm giá áp dụng cho cả dòng sản phẩm, kể cả nơi sản phẩm có nhu cầu mạnh.
- Khoản chiết khấu vẫn được chi trả dù người mua không đạt chỉ tiêu, vì điều khoản không rõ ràng.
- Tỷ lệ trả hàng cao ở một kênh nhưng không cao ở các kênh khác.
Dùng thác giá để đặt thứ tự ưu tiên
Khi các khoản thất thoát đã hiện rõ, nhóm có thể xếp hạng chúng theo quy mô và mức độ dễ thay đổi. Một khoản khấu trừ nhỏ dễ loại bỏ có thể đáng giá hơn một khoản lớn bị khóa trong hợp đồng nhiều năm.
Hàng trả lại cần được xử lý riêng. Một khoản ghi có cho hàng trả lại có thể trông nhỏ trong một kỳ, nhưng nó đến sau khi đơn hàng gốc đã được ghi nhận là doanh thu. Gắn hàng trả lại với đúng kỳ và sản phẩm gây ra nó giúp khoản thất thoát hiện rõ. Một cách thực tế là so sánh từng bước giữa các kỳ. Nếu khoản hỗ trợ khuyến mãi tăng 20% trong khi sản lượng đi ngang, chi phí của chiến dịch nên được rà soát trước khi lặp lại. Dữ liệu giá rõ ràng giúp nhóm theo dõi từng bước theo thời gian.
Sai lầm thường gặp
- Xây dựng thác giá từ các con số trung bình, có thể che giấu khác biệt lớn giữa các khách hàng.
- Xáo trộn thứ tự các bước khiến số liệu không còn khớp với hóa đơn.
- Bỏ sót các chi phí trả cho bên thứ ba, như hoa hồng sàn thương mại điện tử hoặc phí thanh toán.
- Chỉ cập nhật thác giá mỗi năm một lần, trong khi hợp đồng và khuyến mãi thay đổi mỗi quý.
Cách xây dựng
- Lấy dữ liệu hóa đơn và giấy báo có của một giai đoạn gần đây, nhóm theo khách hàng và sản phẩm.
- Gán mỗi khoản khấu trừ vào một bước, theo thứ tự hóa đơn áp dụng.
- Tính giá thực thu và phần trăm bị mất ở từng bước.
- Xem lại các khoản thất thoát lớn nhất cùng đội kinh doanh và tài chính, rồi thống nhất điều khoản nào cần thay đổi trước.
Hãy giữ thác giá luôn khớp số liệu. Giá ròng của một mẫu hóa đơn phải khớp với số tiền thực nhận sau các khoản khấu trừ. Mọi khoảng chênh thường cho thấy một khoản khấu trừ bị thiếu trong các bước, và sửa sớm giúp tránh điều chỉnh lớn hơn về sau.
Điểm chính cần nhớ
- Thác giá đi từ giá niêm yết đến giá thực thu, thể hiện từng khoản khấu trừ theo thứ tự.
- Các khoản khấu trừ như chiết khấu, hoàn tiền, khuyến mãi và hàng hoàn trả là nguồn rò rỉ biên lợi nhuận chính.
- Xây dựng thác giá theo khách hàng, sản phẩm và kênh để tránh các con số trung bình che giấu vấn đề.
- Xếp hạng các khoản thất thoát theo quy mô và mức độ dễ thay đổi, rồi rà soát những điều khoản tốn kém nhất.
Câu hỏi thường gặp
Thác giá (Price Waterfall) có giống thác biên lợi nhuận không?
Không hẳn. Thác giá (Price Waterfall) kết thúc ở giá ròng. Thác biên lợi nhuận tiếp tục trừ chi phí sản phẩm, nên kết thúc ở biên lợi nhuận gộp.
Bao lâu nên cập nhật thác giá một lần?
Hầu hết các nhóm cập nhật hằng tháng hoặc hằng quý, vì hợp đồng, khuyến mãi và chiết khấu thay đổi thường xuyên. Những thay đổi lớn ở một bước nên được rà soát ngay khi xuất hiện.
Ai nên phụ trách thác giá?
Bộ phận tài chính thường nắm dữ liệu, còn bán hàng và tiếp thị nắm các quyết định đằng sau mỗi khoản khấu trừ. Cùng chịu trách nhiệm giúp số liệu chính xác và các điều khoản được giải trình rõ ràng.
Thuật ngữ liên quan
Trong BlackAha, Pricing Reports giúp bạn phân tích chỉ số giá, vị trí giá và biến động giá theo danh mục, thương hiệu và cửa hàng.