Biên lợi nhuận hoạt động là lợi nhuận hoạt động chia cho doanh thu. Lợi nhuận hoạt động là phần còn lại sau giá vốn hàng bán và mọi chi phí hoạt động, như lương, tiền thuê, tiếp thị và giao hàng, nhưng trước lãi vay và thuế. Tỷ lệ này cho thấy doanh nghiệp biến doanh số thành lợi nhuận từ hoạt động cốt lõi hiệu quả đến đâu.
Từ doanh thu đến lợi nhuận hoạt động
Biên lợi nhuận hoạt động nằm ở giữa báo cáo kết quả kinh doanh. Bắt đầu từ doanh thu, trừ giá vốn hàng bán để ra lợi nhuận gộp, rồi trừ chi phí hoạt động để ra lợi nhuận hoạt động. Lãi vay, thuế và các khoản lãi lỗ không liên quan đến kinh doanh hằng ngày nằm ở phía sau và không ảnh hưởng đến chỉ số này.
Vị trí đó khiến nó trở thành phép thử tốt cho chính mô hình kinh doanh. Hai công ty có thể có cùng biên lợi nhuận gộp nhưng biên lợi nhuận hoạt động rất khác nhau nếu một bên vận hành kho tinh gọn còn bên kia chi mạnh cho quảng cáo để giành từng đơn hàng.
Công thức và các thành phần
Biên lợi nhuận hoạt động = lợi nhuận hoạt động ÷ doanh thu × 100. Lợi nhuận hoạt động thường được gọi là thu nhập hoạt động, và nhiều nhà phân tích coi nó gần với EBIT, tức lợi nhuận trước lãi vay và thuế, dù hai chỉ số có thể khác nhau khi công ty có thu nhập ngoài hoạt động kinh doanh.
- Giá vốn hàng bán: chi phí mua hoặc sản xuất các mặt hàng đã bán
- Chi phí bán hàng: quảng cáo, nhân viên bán hàng, hoa hồng
- Chi phí xử lý đơn hàng: kho bãi, đóng gói, giao hàng
- Chi phí quản lý chung: văn phòng, tài chính, phần mềm
- Khấu hao thiết bị và các tài sản dài hạn khác
Một nhà bán lẻ nội thất online qua các con số
Lấy ví dụ một nhà bán lẻ nội thất online giả định với số liệu một năm được đặt ra cho ví dụ này. Doanh nghiệp bán được 4,000,000 sofa, bàn và giường. Giá vốn đồ nội thất là 2,200,000, còn lại lợi nhuận gộp 1,800,000, tức biên lợi nhuận gộp 45 phần trăm.
Chi phí hoạt động cộng lại là 1,650,000: 600,000 cho kho bãi và giao hàng hai người, 500,000 cho tiếp thị, 350,000 cho lương, 150,000 cho phần mềm và chi phí chung khác, và 50,000 khấu hao xe tải và giá kệ. Lợi nhuận hoạt động là 150,000, nên biên lợi nhuận hoạt động là 3.75 phần trăm. Hàng cồng kềnh tốn kém khi lưu kho và giao hàng, và trong ví dụ này đó là nơi phần lớn biên lợi nhuận gộp bị tiêu tốn.
Đòn bẩy hoạt động
Khi phần lớn chi phí hoạt động là cố định, lợi nhuận hoạt động tăng nhanh hơn doanh thu. Giả sử nhà bán lẻ bán được nhiều hơn 10 phần trăm đồ nội thất với cùng mức giá. Doanh thu tăng lên 4,400,000 và giá vốn hàng bán lên 2,420,000. Chi phí giao hàng và kho bãi tăng theo sản lượng lên 660,000, nhưng lương, phần mềm, tiếp thị và khấu hao giữ nguyên.
Lợi nhuận hoạt động thành 270,000, tăng 80 phần trăm chỉ từ mức tăng doanh số 10 phần trăm, và biên lợi nhuận tăng lên khoảng 6.1 phần trăm. Hiệu ứng tương tự diễn ra theo chiều ngược lại: sản lượng giảm 10 phần trăm sẽ làm lợi nhuận hoạt động giảm nhiều hơn 10 phần trăm rất nhiều. Vì vậy, doanh nghiệp có chi phí cố định cao cảm nhận rất rõ mọi thay đổi của nhu cầu.
Giá là đòn bẩy trực tiếp nhất
Một thay đổi giá gần như chảy thẳng vào lợi nhuận hoạt động, vì nó thay đổi doanh thu mà không làm thay đổi giá vốn hàng hóa hay chi phí vận hành doanh nghiệp. Nếu nhà bán lẻ nội thất tăng giá 3 phần trăm và bán được cùng sản lượng, doanh thu tăng 120,000 và, trừ một số khoản phí nhỏ tính theo phần trăm, lợi nhuận hoạt động cũng tăng chừng ấy. Kết quả là khoảng 270,000, bằng với mức tăng sản lượng 10 phần trăm, mà không cần thêm chuyến giao hàng nào.
Vấn đề nằm ở nhu cầu. Nếu mức tăng 3 phần trăm làm mất nhiều đơn hơn mức doanh nghiệp chịu được, phần lợi sẽ biến mất. Kiểm tra giá của bạn so với đối thủ trên cùng sản phẩm, trước và sau khi thay đổi, giúp quyết định bám sát thị trường thay vì chỉ dựa vào bảng tính.
So sánh biên lợi nhuận hoạt động với các chỉ số khác
- Biên lợi nhuận gộp bỏ qua chi phí vận hành, nên cho thấy hiệu quả kinh tế của sản phẩm chứ không phải của cả doanh nghiệp
- Biên lợi nhuận hoạt động tính cả chi phí vận hành nhưng bỏ qua cách doanh nghiệp được tài trợ vốn và chịu thuế
- Biên EBITDA cộng ngược thêm khấu hao, nên làm đẹp số liệu của các doanh nghiệp sở hữu nhiều tài sản
- Biên lợi nhuận ròng tính cả lãi vay, thuế và các khoản bất thường, nên có thể biến động vì những lý do không liên quan đến kinh doanh
Biên lợi nhuận hoạt động thường là cách công bằng nhất để so sánh hai doanh nghiệp có khoản vay hoặc tình hình thuế khác nhau, vì những khác biệt đó đã được loại bỏ.
Những cái bẫy khi so sánh
Cách phân loại chi phí mỗi nơi một khác. Nhà bán lẻ này tính giao hàng vào giá vốn hàng bán, nhà bán lẻ khác tính vào chi phí hoạt động; biên lợi nhuận gộp sẽ khác nhau, nhưng biên lợi nhuận hoạt động vẫn so sánh được. Hãy để ý các khoản bất thường như chi phí tái cấu trúc, mà một số báo cáo đưa vào lợi nhuận hoạt động còn số khác trình bày riêng. Doanh nghiệp theo mùa vụ nên so sánh cả năm hoặc cùng một quý giữa các năm, không so một tháng cao điểm với một tháng vắng khách.
Quy mô cũng quan trọng. Một doanh nghiệp non trẻ đang chi trước cho tăng trưởng, tuyển người và quảng cáo để đón khách hàng dự kiến cho năm sau, có thể có biên lợi nhuận hoạt động mỏng hoặc âm và sẽ cải thiện khi doanh thu theo kịp. Hãy đánh giá xu hướng qua nhiều kỳ, không chỉ một năm.
Cải thiện mà không cắt nhầm chi phí
Có ba hướng: tăng giá, giảm chi phí trên mỗi đơn hàng và tăng sản lượng trên cùng nền chi phí cố định. Cắt giảm tiếp thị làm biên lợi nhuận hoạt động tăng ngay nhưng có thể làm doanh thu sụt giảm về sau, vì vậy cần đánh giá tác động qua vài tháng. Bỏ những khoản giảm giá không làm thay đổi hành vi khách hàng thường là cách cải thiện sạch hơn.
Hãy xem xét biên lợi nhuận hoạt động theo kênh hoặc nhóm sản phẩm nếu có thể. Một ngành hàng trông ổn ở biên lợi nhuận gộp có thể bị lỗ khi đã phân bổ phần chi phí giao hàng và đổi trả của nó, điều thường gặp với hàng cồng kềnh hoặc dễ vỡ.
Điểm chính cần nhớ
- Biên lợi nhuận hoạt động là lợi nhuận hoạt động chia cho doanh thu, trước lãi vay và thuế.
- Nó cho thấy cả doanh nghiệp, không chỉ sản phẩm, có tạo ra tiền hay không.
- Chi phí cố định tạo ra đòn bẩy hoạt động, nên lợi nhuận biến động nhanh hơn doanh số.
- Một mức tăng giá nhỏ có thể nâng lợi nhuận hoạt động ngang với một mức tăng sản lượng lớn.
- Chỉ so sánh các doanh nghiệp sau khi đã kiểm tra cách phân loại chi phí.
Câu hỏi thường gặp
Biên lợi nhuận hoạt động có giống biên EBIT không?
Hai chỉ số này thường rất gần nhau và đôi khi được dùng thay cho nhau. EBIT có thể bao gồm thu nhập ngoài hoạt động kinh doanh, như lãi từ đầu tư, mà lợi nhuận hoạt động không tính, nên hai con số có thể khác nhau.
Biên lợi nhuận hoạt động khác biên lợi nhuận gộp thế nào?
Biên lợi nhuận gộp chỉ trừ giá vốn hàng bán. Biên lợi nhuận hoạt động trừ thêm chi phí vận hành doanh nghiệp, như lương, tiền thuê, tiếp thị và giao hàng.
Vì sao biên lợi nhuận hoạt động dao động mạnh theo sản lượng bán?
Vì nhiều chi phí hoạt động là cố định trong ngắn hạn. Khi doanh số tăng, các chi phí đó được dàn trải trên doanh thu lớn hơn và lợi nhuận tăng nhanh hơn doanh số; khi doanh số giảm, điều ngược lại xảy ra.
Thuật ngữ liên quan
Trong BlackAha, Pricing Reports giúp bạn phân tích chỉ số giá, vị trí giá và biến động giá theo danh mục, thương hiệu và cửa hàng.