Chiến lược dao cạo – lưỡi dao bán sản phẩm chính với biên lợi nhuận thấp, đôi khi dưới giá vốn, và kiếm lợi nhuận từ vật tư tiêu hao hoặc phụ kiện khách hàng phải mua sau đó. Máy in, máy pha cà phê và gói đăng ký phần mềm thường theo mô hình này.
Nguồn gốc của mô hình
Tên gọi xuất phát từ ý tưởng cán dao cạo được bán rẻ trong khi lưỡi dao thay thế mang phần lớn lợi nhuận. Mô hình còn được gọi là mô hình dao cạo và lưỡi dao hoặc mô hình mồi câu. Logic cốt lõi là lần mua đầu tiên tạo ra chuỗi lượt mua sau đó, nên giá trị vòng đời khách hàng quan trọng hơn biên lợi nhuận trên sản phẩm chính.
Mô hình hiệu quả vì sản phẩm chính và vật tư tiêu hao phụ thuộc lẫn nhau. Người mua cần vật tư thay thế tương thích để tiếp tục dùng sản phẩm chính, giúp người bán có dòng doanh thu lặp lại kéo dài suốt thời gian sản phẩm còn được dùng.
Hai phía khớp với nhau thế nào
- Sản phẩm chính: định giá để thu hút người mua, thường bằng hoặc dưới giá vốn.
- Vật tư tiêu hao hoặc phụ kiện: định giá trên chi phí, với biên lợi nhuận đủ bù khoản giảm giá của sản phẩm chính.
- Khóa chặt: vật tư tiêu hao chỉ dùng được với sản phẩm chính, thông qua thiết kế, chứng nhận hoặc phần mềm.
- Tỷ lệ mua lặp lại: một khách hàng điển hình mua bao nhiêu vật tư tiêu hao trong suốt vòng đời sản phẩm chính.
Tính lợi nhuận vòng đời
Con số hữu ích không phải biên lợi nhuận trên máy in mà là lợi nhuận suốt quá trình khách hàng sử dụng. Ví dụ, một máy in bán $60 và người bán tốn $75 để sản xuất và vận chuyển, tức lỗ $15 trên sản phẩm chính. Mỗi hộp mực thay thế bán $30 và có chi phí $12, nên lãi $18. Một khách hàng mua tám hộp mực mỗi năm tạo ra $144 biên lợi nhuận trong năm đó. Các con số mang tính minh họa.
Trong năm đầu tiên, tài khoản mang về $144 trừ $15, tức $129 lợi nhuận. Công thức tổng quát là:
Lợi nhuận trọn đời = biên lợi nhuận sản phẩm chính + (biên lợi nhuận vật tư tiêu hao x số đơn vị mua trong suốt vòng đời)
Ở đây biên lợi nhuận của sản phẩm chính là -$15 và biên lợi nhuận của vật tư tiêu hao là $18. Số đơn vị phụ thuộc vào thời gian khách hàng gắn bó và mức độ họ sử dụng sản phẩm. Người bán nên kiểm tra kết quả thay đổi thế nào nếu khách hàng mua ít hộp mực hơn hoặc chuyển sang lựa chọn rẻ hơn của bên thứ ba.
Kết quả còn phụ thuộc vào thời điểm. Tiền từ lượt bán sản phẩm chính đến ngay ngày đầu, trong khi lợi nhuận vật tư tiêu hao đến từ từ trong năm. Người bán cần đủ vốn lưu động để gánh khoản lỗ trên sản phẩm chính cho đến khi các lượt mua lặp lại đến.
Mô hình phù hợp ở đâu
- Máy in và hộp mực in hoặc mực laser.
- Máy pha cà phê dùng viên nén hoặc túi lọc.
- Dao cạo và lưỡi dao, ví dụ nguyên bản.
- Máy chơi game, nơi phần lớn doanh thu đến từ phần mềm và dịch vụ trực tuyến.
- Phần mềm có tiện ích trả phí, hoặc gói đăng ký nối tiếp một gói khởi đầu giá thấp.
Không phải sản phẩm nào trong các nhóm này cũng phù hợp. Mô hình cần một loại vật tư tiêu hao mà khách hàng thực sự phải thay, và một sản phẩm chính khách hàng dùng lâu dài. Một máy pha cà phê dùng hằng ngày và cần viên nén thường xuyên rất phù hợp. Một món đồ công nghệ dùng một lần không cần vật tư thì không.
Thiết kế ưu đãi sản phẩm chính
- Ước tính số vật tư tiêu hao một người dùng điển hình mua mỗi năm, dựa trên dữ liệu sử dụng hoặc khảo sát khách hàng.
- Tính giá cơ sở cần thiết để đạt lợi nhuận vòng đời mục tiêu.
- Đặt giá vật tư tiêu hao sao cho luôn cao hơn chi phí và vẫn cạnh tranh với thị trường.
- Thể hiện rõ mối liên hệ tại điểm bán, để khách hàng hiểu tổng chi phí sở hữu.
Khi đã chốt số liệu, hãy thử trên một nhóm nhỏ trước khi triển khai đầy đủ. Đo tỷ lệ người mua mua vật tư tiêu hao, số đơn vị trung bình và tỷ lệ khách hàng ngừng mua. Ba kết quả đó cho thấy giả định về lợi nhuận trọn đời có đúng trong thực tế không.
Rủi ro và vấn đề phản ứng tiêu cực
Mô hình có một điểm yếu đã biết. Nếu khách hàng thấy bị trói buộc, họ có thể ác cảm với thương hiệu, tránh hẳn vật tư tiêu hao hoặc tìm lựa chọn rẻ hơn. Máy chính giá thấp nhưng cần vật tư đắt có thể làm tổn hại niềm tin, nhất là khi tổng chi phí bị che giấu đến sau khi mua.
Khóa chặt khách hàng cũng mời gọi cạnh tranh. Hộp mực của bên thứ ba, dịch vụ nạp lại và tiêu chuẩn mở có thể cắt giảm doanh thu từ vật tư tiêu hao. Người bán nên quyết định định giá để cạnh tranh với các sản phẩm đó hay cung cấp vật tư tốt hơn mà khách hàng tự nguyện chọn. Hãy kiểm tra quy định về người tiêu dùng và cạnh tranh tại địa phương trước khi hạn chế sản phẩm tương thích, vì một số thị trường giới hạn hành vi này.
Gói đăng ký như một biến thể của mô hình
Gói thuê bao phần mềm theo cùng logic nhưng với đơn vị bán khác. Gói khởi điểm được định giá để bắt đầu mối quan hệ, còn phí định kỳ mới tạo ra lợi nhuận. Câu hỏi cốt lõi là tỷ lệ giữ chân. Nếu người đăng ký rời đi sau một tháng, khoản giảm giá của gói khởi điểm không bao giờ được thu hồi. Hãy theo dõi số tháng giữ chân trung bình cùng với giá khởi điểm và coi chúng là một quyết định thay vì hai.
Price Tracking cũng hữu ích ở đây. Vật tư tiêu hao thường được nhiều người bán cùng bán, nên giá đối thủ cho món thay thế quan trọng hơn giá của sản phẩm chính. Theo dõi các mức giá đó cho thấy bạn còn bao nhiêu dư địa trước khi khách hàng chuyển sang lựa chọn rẻ hơn.
Điểm chính cần nhớ
- Chiến lược dao cạo – lưỡi dao kiếm lợi nhuận từ lượt mua lặp lại vật tư tiêu hao, không phải từ sản phẩm chính.
- Đo lợi nhuận trọn đời trên mỗi khách hàng, gồm cả khoản lỗ ở sản phẩm chính.
- Khóa chặt khách hàng có thể làm tổn hại niềm tin và mời gọi cạnh tranh, nên hãy định giá vật tư tiêu hao hợp lý.
- Theo dõi giá đối thủ cho vật tư thay thế, vì chúng quyết định bạn giữ được bao nhiêu biên lợi nhuận.
Câu hỏi thường gặp
Sản phẩm chính có luôn phải bán dưới giá vốn không?
Không. Một số người bán định giá sản phẩm chính với biên lợi nhuận nhỏ và dựa vào vật tư tiêu hao cho phần lớn lợi nhuận. Bán dưới giá vốn là phiên bản cực đoan. Mức phù hợp phụ thuộc vào tỷ lệ mua lặp lại, chi phí sản phẩm chính và rủi ro mất khách vào tay đối thủ.
Làm sao biết mô hình này có phù hợp với sản phẩm của tôi?
Nó phù hợp với sản phẩm cần thay thế định kỳ và vật tư tương thích. Nếu người mua dùng sản phẩm chính một lần rồi không quay lại, lợi nhuận trọn đời sẽ nhỏ, nên giá sản phẩm chính phải bù được phần lớn chi phí hơn.
Mô hình này có giống sản phẩm bán lỗ kéo khách không?
Chúng liên quan nhưng khác nhau. Sản phẩm bán lỗ kéo khách là khuyến mãi ngắn hạn nhằm đưa người mua đến cửa hàng để mua món khác. Mô hình dao cạo – lưỡi dao là cơ cấu giá lâu dài, trong đó vật tư tiêu hao đi kèm mang lợi nhuận trong thời gian dài.
Thuật ngữ liên quan
Trong BlackAha, Pricing Reports giúp bạn phân tích chỉ số giá, vị trí giá và biến động giá theo danh mục, thương hiệu và cửa hàng.