อัตรากำไรขั้นต้นคือเปอร์เซ็นต์ของรายได้ที่ธุรกิจเหลือไว้หลังจ่ายต้นทุนทางตรงของสินค้าที่ขายไป คำนวณจากรายได้ลบต้นทุนขาย หารด้วยรายได้ ค่านี้แสดงว่าสินค้าตั้งราคาสูงกว่าต้นทุนมากพอจะครอบคลุมค่าใช้จ่ายอื่นทั้งหมดของธุรกิจหรือไม่
การอ่านอัตราส่วน
สูตรสั้นๆ คือ อัตรากำไรขั้นต้น = (รายได้ − ต้นทุนขาย) ÷ รายได้ × 100 อัตรากำไรขั้นต้น 40 เปอร์เซ็นต์หมายความว่าทุกยอดขาย 100 จะใช้ไปกับตัวสินค้า 60 และเหลือ 40 ไว้ครอบคลุมค่าเช่า เงินเดือน การตลาด และกำไร
เนื่องจากผลลัพธ์เป็นสัดส่วนของราคาขาย ค่านี้จึงไม่มีทางถึง 100 เปอร์เซ็นต์ เว้นแต่สินค้าไม่มีต้นทุนเลย จุดนี้แยกมันออกจากส่วนบวกเพิ่ม (Markup) ซึ่งวัดช่องว่างเดียวกันเป็นสัดส่วนของต้นทุนและอาจสูงเกิน 100 เปอร์เซ็นต์ไปมาก บทความส่วนบวกเพิ่ม (Markup) อธิบายวิธีแปลงค่าระหว่างทั้งสอง ในที่นี้จำไว้เพียงว่าอัตรากำไรใช้ราคาเป็นฐานเสมอ
อัตรากำไรขั้นต้นวัดได้ทั้งในระดับสินค้าชิ้นเดียว หมวดหมู่ ช่องทาง หรือทั้งธุรกิจ การคำนวณเหมือนกันทุกระดับ มีเพียงรายได้และต้นทุนที่นำมารวมเท่านั้นที่เปลี่ยน การวัดในหลายระดับคือสิ่งที่เปลี่ยนเปอร์เซ็นต์ตัวเดียวให้กลายเป็นแผนที่ว่าเงินถูกสร้างขึ้นที่ไหน
อะไรบ้างที่รวมอยู่ในต้นทุนขาย
สำหรับผู้ค้าปลีก ต้นทุนขายมักรวมราคาซื้อสินค้า ค่าขนส่งขาเข้า และอากรนำเข้า ผู้ผลิตจะเพิ่มวัตถุดิบ ค่าแรงทางตรง และค่าโสหุ้ยการผลิต ค่าเช่าสำนักงานใหญ่ ค่าโฆษณา และเงินเดือนทั่วไปไม่นับรวม เพราะเป็นค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน
บางรายการต้องใช้วิจารณญาณ ค่าจัดส่งถึงลูกค้า ค่าธรรมเนียมการชำระเงิน และค่าคอมมิชชันมาร์เก็ตเพลส บางธุรกิจนับรวมในต้นทุนขาย บางธุรกิจนับเป็นค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน ทั้งสองแบบใช้ได้ แต่ต้องคงเดิมทุกช่วงเวลาและทุกสินค้า มิฉะนั้นอัตรากำไรจะเปลี่ยนด้วยเหตุผลทางบัญชีแทนที่จะเป็นเหตุผลทางการค้า
อัตรากำไรตามหมวดหมู่ในร้านขายอุปกรณ์สัตว์เลี้ยง
ลองพิจารณาร้านขายอุปกรณ์สัตว์เลี้ยงออนไลน์สมมติแห่งหนึ่ง ตัวเลขเป็นเพียงตัวอย่าง อาหารสุนัขถุงใหญ่ขายราคา 60 และร้านมีต้นทุน 48 อัตรากำไรขั้นต้นจึงเท่ากับ 12 ÷ 60 หรือ 20 เปอร์เซ็นต์ ของเล่นยางสำหรับกัดขายราคา 12 และมีต้นทุน 4.20 ได้อัตรากำไรขั้นต้น 7.80 ÷ 12 หรือ 65 เปอร์เซ็นต์
สินค้าทั้งสองคุ้มค่าที่จะมีไว้ขาย แต่ด้วยเหตุผลต่างกัน อาหารสุนัขสร้างคำสั่งซื้อสม่ำเสมอที่คาดการณ์ได้ และผู้ซื้อเปรียบเทียบข้ามร้านได้ง่าย อัตรากำไรจึงบาง ส่วนของเล่นซื้อไม่บ่อยและถูกเปรียบเทียบน้อยกว่า จึงมีช่องให้อัตรากำไรสูงขึ้น
สัดส่วนสินค้าและอัตรากำไรเฉลี่ยรวม
อัตรากำไรขั้นต้นโดยรวมของร้านคือค่าเฉลี่ยถ่วงน้ำหนักของหมวดหมู่ต่างๆ หากอาหารสุนัขคิดเป็น 70 เปอร์เซ็นต์ของรายได้ร้านสัตว์เลี้ยง และของเล่นคิดเป็น 30 เปอร์เซ็นต์ อัตรากำไรเฉลี่ยรวมคือ 0.7 × 20 + 0.3 × 65 หรือ 33.5 เปอร์เซ็นต์ หากสัดส่วนเปลี่ยนเป็นอาหาร 60 เปอร์เซ็นต์และของเล่น 40 เปอร์เซ็นต์ อัตรากำไรเฉลี่ยรวมจะเพิ่มเป็น 38 เปอร์เซ็นต์โดยไม่ต้องเปลี่ยนราคาสักรายการ
นี่คือเหตุผลที่อัตรากำไรขั้นต้นที่ลดลงไม่ได้เป็นปัญหาด้านราคาเสมอไป อาจหมายความว่าลูกค้าซื้อสินค้ากลุ่มกำไรต่ำมากขึ้น ให้ตรวจสอบสัดส่วนสินค้าก่อนตัดสินว่าต้องขึ้นราคา
ส่วนลดกระทบสินค้ากำไรต่ำหนักที่สุดอย่างไร
ส่วนลดเท่ากันสร้างความเสียหายต่างกันมากตามอัตรากำไรตั้งต้น ลองลด 10 เปอร์เซ็นต์ให้สินค้าทั้งสองของร้านสัตว์เลี้ยง ของเล่นสำหรับกัดลดเหลือ 10.80 และยังมีอัตรากำไรราว 61 เปอร์เซ็นต์ ส่วนอาหารสุนัขลดเหลือ 54 และอัตรากำไรตกลงเหลือราว 11 เปอร์เซ็นต์ โดยกำไรขั้นต้นต่อถุงลดลงครึ่งหนึ่งจาก 12 เหลือ 6
ส่วนลดเป็นเปอร์เซ็นต์ทั้งร้านจึงทำให้สินค้าหลักเสียมากกว่าที่ตัวเลขหน้าฉากบอกไว้มาก ผู้ขายจำนวนมากจึงไม่รวมสินค้ากำไรบางไว้ในโปรโมชันวงกว้าง หรือให้ส่วนลดสินค้าเหล่านั้นน้อยกว่า ด้วยเหตุผลนี้เอง
ตั้งราคาจากอัตรากำไรเป้าหมาย
หากต้องการได้อัตรากำไรขั้นต้นตามที่เลือกไว้ ให้หารต้นทุนด้วยหนึ่งลบเป้าหมาย หากทรายแมวหนึ่งถุงมีต้นทุน 9 และอัตรากำไรเป้าหมายคือ 35 เปอร์เซ็นต์ ราคาจะเท่ากับ 9 ÷ 0.65 หรือประมาณ 13.85 ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือการบวก 35 เปอร์เซ็นต์เข้ากับต้นทุนแทน ซึ่งได้ 12.15 และอัตรากำไรเพียงราว 26 เปอร์เซ็นต์
ราคาเป้าหมายเป็นจุดเริ่มต้น ไม่ใช่คำตอบสุดท้าย ก่อนเผยแพร่ ให้ตรวจสอบว่าราคานั้นอยู่ตรงไหนเมื่อเทียบกับคู่แข่งสำหรับสินค้าเดียวกัน ดัชนีราคา ที่เปรียบเทียบสินค้าแต่ละรายการกับตลาดจะแสดงว่าอัตรากำไรเป้าหมายยังทำให้ราคาแข่งขันได้ หรือสูงกว่าที่ผู้ซื้อเห็นที่อื่นไปมาก
ข้อควรระวังเมื่อใช้อัตรากำไรขั้นต้น
- ถือว่ากำไรขั้นต้นเป็นเงินที่ธุรกิจเก็บไว้ได้ ทั้งที่ยังต้องจ่ายต้นทุนการดำเนินงาน
- เปรียบเทียบอัตรากำไรกับธุรกิจที่บันทึกค่าจัดส่งหรือค่าธรรมเนียมไว้ในรายการต้นทุนต่างกัน
- ใช้ราคาตั้งแทนราคาที่ลูกค้าจ่ายจริงหลังหักคูปองและการคืนสินค้า
- ประเมินมูลค่าสต็อกด้วยต้นทุนซื้อเดิมหลังจากซัพพลายเออร์ขึ้นราคาแล้ว
ติดตามต่อเนื่องตามเวลา
ติดตามอัตรากำไรขั้นต้นตามสินค้า ตามหมวดหมู่ และของทั้งธุรกิจ ทางที่ดีควรทำทุกเดือน การลดลงกะทันหันของสินค้าหนึ่งมักชี้ถึงการขึ้นราคาของซัพพลายเออร์หรือส่วนลดที่ไม่ได้วางแผนไว้ การลดลงอย่างช้าๆ ทั้งหมวดหมู่มักชี้ว่าคู่แข่งลดราคาและร้านลดตาม
บันทึกเหตุผลทุกครั้งที่ราคาหรือต้นทุนเปลี่ยน เมื่ออัตรากำไรเปลี่ยนในภายหลัง ทีมจะเห็นได้ว่าเป็นการตัดสินใจโดยเจตนา การเปลี่ยนสัดส่วนสินค้า หรือแรงกดดันจากตลาด
ประเด็นสำคัญ
- อัตรากำไรขั้นต้นคือรายได้ลบต้นทุนขาย หารด้วยรายได้
- ใช้ราคาขายเป็นฐานเสมอ ต่างจากส่วนบวกเพิ่ม (Markup)
- อัตรากำไรเฉลี่ยรวมขึ้นอยู่กับสัดส่วนสินค้าพอๆ กับราคาของแต่ละรายการ
- ส่วนลดเป็นเปอร์เซ็นต์สร้างความเสียหายให้สินค้ากำไรบางมากที่สุด
- ตั้งราคาจากอัตรากำไรเป้าหมายโดยหารต้นทุนด้วยหนึ่งลบเป้าหมาย
คำถามที่พบบ่อย
กำไรขั้นต้นกับอัตรากำไรขั้นต้นต่างกันอย่างไร
กำไรขั้นต้นเป็นจำนวนเงิน: รายได้ลบต้นทุนขาย ส่วนอัตรากำไรขั้นต้นคือจำนวนนั้นหารด้วยรายได้ แสดงเป็นเปอร์เซ็นต์ ทำให้เปรียบเทียบได้ระหว่างสินค้าและช่วงเวลา
อัตรากำไรขั้นต้นรวมค่าจัดส่งด้วยหรือไม่
ค่าขนส่งขาเข้าโดยปกติรวมอยู่ในต้นทุนขาย ส่วนค่าจัดส่งถึงลูกค้าแต่ละธุรกิจจัดการต่างกัน ให้เลือกวิธีหนึ่งแล้วใช้อย่างสม่ำเสมอ
ทำไมอัตรากำไรขั้นต้นจึงลดลงได้ทั้งที่ราคาไม่ได้เปลี่ยน
ต้นทุนจากซัพพลายเออร์อาจสูงขึ้น อาจมีการใช้ส่วนลดมากขึ้น หรือยอดขายอาจเปลี่ยนไปที่สินค้ากำไรต่ำมากขึ้น ให้ตรวจสอบแต่ละข้อนี้ก่อนเปลี่ยนราคา
คำที่เกี่ยวข้อง
ใน BlackAha Pricing Reports ช่วยให้คุณวิเคราะห์ดัชนีราคา ตำแหน่งราคา และการเปลี่ยนแปลงราคาตามหมวดหมู่ แบรนด์ และร้านค้า